ANOG en PPO Valthermond zijn in het najaar van 2022 gestart met veldproeven door akkerranden in te zaaien. In de Veenkoloniën zijn een- en meerjarige onkruiden een groeiend probleem. De mogelijkheden tot bestrijding zijn beperkt vanwege voorschriften. Het doel: akkerranden die minimaal twee jaar liggen te monitoren.

Dit project draagt op verschillende manieren bij. Er zijn akkerranden ingezaaid wat de biodiversiteit versterkt omdat er voedsel en schuilplekken ontstaat voor vogels, insecten en zoogdieren. De insecten dragen bij aan een natuurlijke plaagbeheersing van bladluizen in het aangrenzende gewas: volwassen insecten hebben nectar en stuifmeel uit de akkerrand nodig en de larven voeden zich met bladluizen in het landbouw gewas.

Dit wordt ook functionele agrobiodiversiteit (FAB). Zo hoeven er geen insecticiden te worden gebruikt. Ook dragen de randen bij aan een betere waterkwaliteit.

Daarnaast wordt waardevol organisch materiaal hergebruikt: maaisel van de akkerranden, schouwpaden en slootbagger van het waterschap, en het bermmaaisel van de gemeente wordt verwerkt tot bokashi. De bokashi wordt vervolgens ingezet op landbouwgrond van de deelnemers. Een kleine kringloop dus.

Samenwerking
De samenwerking tussen ANOG, de boeren, het waterschap, de loonwerker en de gemeente. Partijen zijn vaak geneigd om zich te richten op hun eigen deel. In dit project staat de samenwerking en organisatie hiervan juist centraal. De partijen zijn positief over de samenwerking, en er is ook veel belangstelling van boeren en partijen voor deze aanpak.

Hoe kijkt u naar het ontstaan van Agenda voor de Veenkoloniën?

De agenda kent inmiddels een lange historie. Ik leerde het kennen als Knoalster raadslid in 2006 en heb van relatief dichtbij de focusverandering meegemaakt als wethouder in 2011. De wens om sociaal-economische versterking te realiseren in de regio blijkt een krachtige drijfveer.

Het ontstaan van de Agenda voor de Veenkoloniën is een prachtig voorbeeld van dat het gebied zelf de mouwen opstroopt en de krachten bundelt. Het getuigt wat mij betreft van daadkracht en sluit aan bij de mentaliteit van het gebied: ‘Nait soezen, moar doun Een samenwerking die in de afgelopen jaren op meerdere fronten haar meerwaarde heeft bewezen. En die anno 2023 nog staat als een huis. 

Hoe kijkt u naar de ontwikkelingen die Agenda voor de Veenkoloniën de afgelopen jaren heeft doorgemaakt?

De Agenda voor de Veenkoloniën begon ooit met een breed gebiedsprogramma gericht op het versterken van de sociaaleconomische structuur van het gebied (brede welvaart). Vanwege de wegvallende Brusselse steun voor de landbouwsector in het gebied is de focus van de Agenda voor de Veenkoloniën naar verloop van tijd verschoven richting landbouw, water en energie. Vooral op gebied van de landbouw zijn er forse stappen gezet. Samen met de sector is onder de vlag van InnovatieVeenkoloniën vorm en inhoud gegeven aan de innovatie van de landbouw in het gebied. Ik denk dat het aanbrengen van deze focus belangrijk is voor beter toekomstperspectief van de landbouwsector in het gebied. Gezien de prominente aanwezigheid en het belang van de landbouwsector in de Veenkoloniën heeft deze ontwikkeling ook een bijdrage geleverd aan sociaaleconomische situatie in de Veenkoloniën.

Wat is de toekomstvisie voor Agenda voor de Veenkoloniën?

De kracht van de Agenda voor de Veenkoloniën is de samenwerking. Ik vind dat we in gezamenlijkheid moeten komen tot een gedeelde visie op de toekomst van het gebied. Dus daar zou ik graag, onder andere met de partners binnen de Agenda voor de Veenkoloniën, over in gesprek gaan. Persoonlijk en als  Veenkoloniaal denk ik dat het gebied echt heel veel te bieden heeft, en meer en meer ontdekt gaat worden als aantrekkelijk woongebied. Er is ruimte, de woningen zijn nog enigszins betaalbaar, er zijn goede digitale verbindingen. De aanleg van de Nedersaksenlijn gaat een geweldige sociaal-economische impuls opleveren. Daarnaast denk ik dat de landbouw een belangrijke drager blijft van het landelijk gebied in de Veenkoloniën. Dit is in onze visie een landbouw die vooral gericht is op het voortbrengen van hoogwaardige producten op een schone en efficiënte manier. Maar daarnaast ook bijdraagt aan het faciliteren en realiseren van een groen-blauwe dooradering in het gebied.

Bron: Provincie Groningen

Wanneer vinden we dat het daaraan voldoet?

Ik hoop dat in 2030 al dingen zichtbaar gerealiseerd zijn die bijdragen aan onze visie op de toekomst van de Veenkoloniën. Dus goede bereikbaarheid, aantrekkelijke woonomgeving en een waardevolle landbouw, met kansen voor jong- en oud.  

Wat vindt u de grootste uitdaging in het gebied de Veenkoloniën?

De opgaven die op dit moment vanuit het Nationaal Programma Landelijk Gebied worden gesteld zullen ook in de Veenkoloniën een invulling moeten krijgen. De uitdaging wordt om dit zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de bestaande ambities en ontwikkelingen in het gebied en deze ook verder te versterken en te versnellen. 

Daarnaast blijft het samenwerken een uitdaging. De Veenkoloniën zijn een groot gebied met diverse deelgebieden, met veel inwoners verspreid over meerdere provincies, gemeenten en waterschappen. Dat is en blijft een uitdaging. Tegelijkertijd hebben we in de Veenkoloniën in al die jaren bewezen dat we dat kunnen!

En wat zou u graag willen bereiken op het gebied van Natuurinclusieve Landbouw?

Ik zou graag zien dat de landbouw en natuur elkaar nog meer gaan versterken. Volgens mij zijn er binnen de agrarische bedrijfsvoering verschillende kansen om dit te doen. Ook een initiatief als Fascinating die we vanuit de provincie Groningen steunen kan daaraan bijdragen. Uiteindelijk gaat het erom dat je een landbouwsysteem hebt dat niet alleen bijdraagt aan het voortbrengen van mooie waardevolle producten, maar dat ook bijdraagt aan een gezonde leefomgeving en biodiversiteit. Dan heb je een systeem dat ook naar de toekomst houdbaar is.

Hoe ziet u de toekomst in relatie met andere factoren zoals de bodem, stikstof, water en natuur?

De doelen op gebied van water, natuur en stikstof zetten ons op dit moment wel voor zeer complexe vragen omdat ze vaak direct ingrijpen op het verdienmodel van boeren. Vooral in een gebied als de Veenkoloniën -waar de landbouw een belangrijke drager is- is dat extra uitdagend. Tegelijkertijd moeten we ook niet wegkijken van problemen die er zijn met afnemende biodiversiteit, verontreinigd (drink)water en een teveel aan CO2 uitstoot. In de Veenkoloniën hebben we vaker voor dit soort moeilijke keuzes gestaan. Ik ben er dan ook van overtuigd dat we in dit gebied deze uitdagingen aan kunnen. Diverse initiatieven vanuit het gebied laten nu al zien dat het kan.

Wat is uw favoriete plek in het gebied de Veenkoloniën?

De vierkante kilometer in Stadskanaal-Noord tussen Refaja en de Gele Klap was bijna mijn volledige wereld tot mijn 13e en draagt heel veel herinneringen. De Baptisten Kerk, Meermarkt Kamminga en later Kamies waar ik de folders van bezorgde – precies in dat blok – en de Oranje Nassauschool. Later werd die wereld groter en is het hele dorp, en nog later het landschap van lange lijnen ‘thuis’ gebleken.    

Wanneer gaat u met plezier naar het werk? 

Ik ga gelukkig nog steeds elke dag met plezier naar het werk. Ik krijg veel energie van pragmatische oplossingen voor ingewikkelde vraagstukken en besluiten waar inwoners daadwerkelijk iets aan hebben. Bestuurlijke processen zijn voor de gemiddelde burger traag en stroperig maar ik probeer ervoor te zorgen dat dit we dit laten werken voor normale mensen en zo min mogelijk in de weg komt te zitten van inwoners, ondernemers, verenigingen en organisaties die goede ideeën hebben en iets willen.  De ‘Nait soezen, moar doun- mentaliteit neem ik ook mee naar het werk. 

Er is hard gewerkt aan de Innovatiedagen die in Valthermond op 4 en 5 juli plaats hebben gevonden.

Door de samenwerking met meerdere partijen is er veel te zien geweest, de demo-dagen van Avebe en de relatiedagen van Agrifirm en Cosun vonden tegelijkertijd plaats.

Het thema was ‘Oogsten van perspectief’, gezamenlijk hebben de partijen laten zien dat er perspectief is voor het Veenkoloniale bouwplan van de toekomst.

Samen met de provincies is Agenda voor de Veenkoloniën ook aanwezig geweest op het plein om te laten zien wat er is uitgevoerd en welke projecten er lopen. Natuurlijk is het een spannende tijd en zijn er veel vraagtekens over de PPLG-plannen. Ook hier is tijdens de Innovatiedagen aandacht aan besteed door de beide provincies.

De opening van de Innovatiedagen is op 3 juli geweest door minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Piet Adema.

In 2022 heeft het Rijk doelen gepresenteerd voor natuurherstel, water en klimaat in het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG).  Om deze doelen te behalen, heeft het Rijk aan de provincies gevraagd om gebiedsplannen op te stellen voor hun eigen grondgebied, de PPLG’s.

De provincie Groningen wil de komende maanden met de omgeving in gesprek over de toekomst van het landelijk gebied. De provincies hebben de taak voor de opgaven voor natuur (stikstof), water en klimaat een gebiedsplan aan te leveren bij het rijk. De provincie Groningen heeft voor haar PPLG ervoor gekozen om de provincie onder te verdelen in 7 gebieden, te weten  Zuidelijk Westerkwartier, Waddenkust en Wierdenland, Gorecht, Centrale Woldgebied en Duurswold, Veenkoloniën, Oldambt en Westerwolde.

De provincie Groningen wil de landbouw, andere sectoren en inwoners laten meepraten en samen bedenken wat de opgaven zijn en welke mogelijkheden er zouden kunnen zijn. Daarvoor heeft zij in de maand juni in de 7 gebieden inloopbijeenkomsten georganiseerd.

Op 13 juni jl. was voor de Veenkoloniën de inloopbijeenkomst in Borgerswoldhoeve in Veendam. Op een goed bezochte bijeenkomst is over de verschillende thema’s van gedachten gewisseld.

Samen met de initiatiefnemers en de gebiedspartijen werken zij de initiatieven uit die door het Toukomstpanel zijn geselecteerd. Hierbij is de Landschapswerkplaats de professionele ondersteuning van de initiatiefnemers.

De Landschapswerkplaats wordt uitgevoerd in opdracht van Nationaal Programma Groningen en is vanaf 15 april gevestigd in het Noord-Nederlands Trein & Tram Museum in Zuidbroek. De kern van de organisatie bestaat uit medewerkers van Prolander en Landschapsbeheer Groningen die zich inzetten voor de Landschapswerkplaats.

Tijdens en rondom gebiedsbijeenkomsten onderzoekt de Landschapswerkplaats hoe en waar zij de plannen kunnen uitvoeren. Zij stellen daarvoor een gebiedsagenda en een werkplaatsagenda op.

Het doel van de Landschapswerkplaats is om een grote bijdrage te leveren aan een fijnmazig, beleefbaar, biodivers en toekomstbestendig Groninger landschap. De grootste kans tot succes zit in de samenwerking tussen initiatiefnemers, overheden en overige gebiedspartijen.

Groningers zijn begaan met hun landschap én vinden het belangrijk om hierin te investeren. Dat werd meer dan duidelijk tijdens het verzamelen van ideeën voor de toekomst van Groningen in ‘Toukomst’. Want van de negenhonderd ingezonden Toukomstideeën heeft bijna de helft te maken met natuur en landschap en met manieren om meer en beter van het landschap in de provincie te kunnen genieten.

De kern van de Landschapswerkplaats is: samen met inwoners werken aan het landschap om
het (be)leefbaarder, meer biodivers en toekomstbestendiger te maken. Dat doen we door de
initiatieven samen te laten werken in combinatie met een gebiedsgerichte aanpak met korte
lijnen tussen de partijen die belanghebbend, betrokken en verantwoordelijk zijn.
Om deze gebiedsgerichte aanpak effectief te maken is de Provincie Groningen opgedeeld in
zeven gebieden.

Meer lezen? Klik dan hier.

Voor het Pagediep loopt er een verkenning vanaf april 2021, dit is een beek die stroomt van Stadskanaal naar Onstwedde en het omliggende gebied.

De verkenning wordt door Stimuland begeleidt. Grondeigenaren juichen de betrokkenheid van een onafhankelijke partij toe doordat de insteek van eerst ophalen wat er speelt in plaats van direct een plan.

De uiteindelijke uitkomst van de verkenning kan nog vele kanten opgaan.

De vervolgstap is dat de grondeigenaren eerst in gesprek gaan met een coach om individueel uit te zoeken wat ze met hun bedrijf en grond willen.

Vertrouwen is er niet van de een op de andere dag’ concludeert Linda van Stimuland. Dit is iets waar de gebiedsgerichte aanpak niet omheen kan en waar wij als Stimulanders met beleidsmakers, boeren en andere betrokkenen een weg in zullen moeten vinden. En van de vele wegen die er te bewandelen zijn, zal het hoe dan ook een gezamenlijke moeten zijn.

Klik hier om het hele artikel te lezen

Bij het werken in en rond watergangen heeft het waterschap Hunze en Aa’s te maken met de Waterwet, waarmee de taken voor wateraanvoer en -afvoer worden geregeld. Van de onderhoudspaden die langs watergangen liggen, moeten de waterschapsmedewerkers en andere gebruikers veilig gebruik kunnen maken. Hiervoor hebben zij hun maaibeleid (aan het einde van de tekst vindt u een link om hier specifiek meer over te lezen).

Watergangen
Watergangen zijn ook groenblauwe linten door het landelijk gebied met een lengte van zo’n 3500 km(!). Hier voelen vele planten- en diersoorten zich thuis.

Zij bieden beschutting en een grote variatie aan leefomgeving door het water en de overgang naar het land via de oevers (ook taluds genoemd). Je vindt er vissen, waterdiertjes, insecten, vogels, kleine zoogdieren, amfibieën en tal van (water)planten. Een aantal planten- en diersoorten zijn beschermd via de Wet natuurbescherming. Met al deze (beschermde) soorten houdt het waterschap bij het onderhoud aan de watergangen rekening. Daarbij wordt wel de balans gezocht tussen de waterschapstaken vanuit de Waterwet, de Arbowet en de Wet natuurbescherming.

Balans
Die balans vond het waterschap door zich niet alleen te richten op de wettelijk beschermde soorten, maar door te kijken wat er voor alle soorten gedaan kan worden die in en rond watergangen voorkomen. Daarbij is de watergang onderverdeeld in drie elementen: het onderhoudspad, de taluds en het onderwatergedeelte (het natte profiel).

Het onderhoudspad moet veilig zijn, daarom is het belangrijk hier het gras kort te houden. Deze paden zijn daarom minder geschikt om er te broeden, maar wel om voedsel te zoeken. De taluds zijn heel erg belangrijk voor planten- en diersoorten. Dit beschutte, schuin aflopende deel van de watergang heeft geen rol voor wateraanvoer of -afvoer. Het hoeft ook niet te worden betreden. Hier kan het waterschap zich richten op een onderhoud dat er voor zorgt dat planten en dieren er een geschikte leefomgeving vinden. Dit betekent dat hier niet alles tegelijk gemaaid wordt en ook in de winter begroeiing blijft staan. Zo is er voor elke soort een plek te vinden om voedsel te zoeken, te schuilen en voort te planten of te broeden. Het natte profiel is natuurlijk het belangrijkste deel van de watergang.

Maar het ontwerp is zo gemaakt dat er ruimte is voor begroeiing in de zomer. Dat verschilt wel per watergang. Daarbij komt dat in het diepste middendeel van de watergang het water het gemakkelijkst afvoert. Dit deel wordt dan ook geregeld schoongemaakt, maar daarbij blijft er aan de zijkanten in een smalle strook moeras- en waterplanten staan. Juist deze zijkanten van de watergangen vormen een overgang van water naar het land en wemelen van het leven. Doordat zij het middendeel regelmatig maaien, is hier ruimte voor onder andere vissen om lange afstanden af te leggen.

Sinds 2016
Met deze vormen van onderhoud voor de verschillende delen van de watergang heeft het waterschap de balans gevonden tussen de verschillende wettelijke kaders. Dit onderhoud voeren we uit sinds 2016. Er is ondertussen veel geleerd en waar nodig wordt het onderhoud aangepast. Zo blijkt dat bij het laten staan van moerasplanten watergangen snel dicht kunnen groeien, waarbij de wortels van deze planten slib vasthouden en de zijkanten van de watergangen ‘verlanden’. Ook verdwijnen er juist kleinere bloeiende planten als de taluds te lang blijven staan en slaan er veel bomen en struiken op. Hier hebben we het onderhoud op aangepast.

Wat levert het op voor de biodiversiteit?
Het waterschap laat dit monitoren. Zo heeft er de afgelopen twee jaar een onderzoek naar het broedsucces van vogels plaatsgevonden. Hiervan worden in september de resultaten gepresenteerd. Ook is er onderzocht of er in het vroege voorjaar in de moeras- en waterplanten aan de zijkant van de watergangen meer waterdiertjes te vinden zijn. Dat is zeker het geval!

Impuls groenblauwe dooradering
Inmiddels onderhoudt het waterschap in zo’n 85% van de watergangen niet alles tegelijk. Daarmee is een enorme impuls gegeven aan het beheer van de groenblauwe dooradering in  onder andere het landbouwgebied. De komende jaren gaat het waterschap hier mee door en wordt het onderhoud jaarlijks geëvalueerd en bijgesteld waar nodig. Ook wordt verder onderzocht wat het oplevert voor onze biodiversiteit en deelt het waterschap deze kennis. Zo werken we samen aan een biodiverse toekomst!

Lees hier meer over het maaibeleid en bekijk via een korte film uitleg!

Op de pagina van Innovatie Veenkoloniën kunt u het stappenplan ‘GLB in de Veenkoloniën’ downloaden. Deze kan ondersteuning bieden bij het invullen van de Gecombineerde Opgave. Het invullen van de gecombineerde opgave is een ingewikkelde puzzel. Het stappenplan dient als hulpmiddel om u op een korte en bondige manier praktische tips en suggesties te geven.

Afgestemd op de Veenkoloniën
De informatie is zoveel mogelijk afgestemd op het Veenkoloniale bouwplan. Het stappenplan is tot stand gekomen met behulp van agrariërs uit de vaksectie lichte grond van LTO Noord en de partners van Innovatie Veenkoloniën. In samenwerking met de partners doen zij er alles aan om de beschreven informatie actueel en juist te houden. U kunt er echter geen rechten aan ontlenen.

Het blijft een uitdaging

De Gecombineerde Opgave 2023 invullen blijft een uitdaging met alle nieuwe regelgeving en de keuzes die gemaakt moeten worden. De partners van Innovatie Veenkolonien hopen dat dit stappenplan kan helpen bij het maken van de juiste keuzes voor jouw bedrijf in de Veenkolonien (en daarbuiten). Veel succes.

Link naar de pagina: handleiding stappenplan

Wat kan u met een bufferstrook? Hoe geeft u een ecologisch nuttige invulling aan de randen?  

Om ervaringen en inspiratie te delen heeft ANOG een handleiding gemaakt over de mogelijkheden voor de verplichte bufferstrook. Ook delen zij tips over het beheren van een bloemrijke akkerrand. Hoe om te gaan met bijvoorbeeld onkruiden en wanneer de rand het beste gemaaid kan worden.

Klik hier om naar de handleiding en bijbehorende factsheets te gaan.

Niels is betrokken bij het project Slaperdijken, ondersteund door de Regio Deal Natuurinclusieve Landbouw.

Als veldbioloog is hij al langere tijd bezig met akkers, akkervogels en biodiversiteit. Hij is onder andere werkzaam in de Zuidwestelijke Delta, vooral in Zuid-Holland.

Daar houdt hij kieviten en veldleeuweriken nauwlettend in de gaten, en verricht daarnaast diepgravend onderzoek naar insecten op binnendijken.

In welke relatie sta je tot Agenda voor de Veenkoloniën / Regiodeal Natuurinclusieve Landbouw?
Vanuit het project Rijke Dijken van de Delta hebben we ervaring opgebouwd met ecologie op binnendijken. Dit kwam goed van pas tijdens de opzet van een nieuw project op de Groninger dijken. Hierin zal ik ook een deel van het insectenwerk uitvoeren.

Wat zou je graag willen bereiken op het gebied van Natuurinclusieve Landbouw?
Meerdere dingen, maar in dit kader vooral dat de permanente structuren op zodanige wijze worden onderhouden dat ze een goed leefgebied vormen voor planten en dieren die in het agrarisch landschap thuishoren. Op dijken betekent dat in feite de ouderwetse gebruiksvorm met een lichte veebezetting.

Hoe ziet de landbouw er wat jou betreft over 5 jaar uit? Wat inspireert jou hierin?
Heel soms kom je nog een dijk tegen waar de tijd heeft stilgestaan. Een paar koeien of schapen, her en der een plukje struiken of een vrijstaande boom. Een prachtig gezicht en bomvol planten, vlinders, bijen en vogels.

Waarom of wanneer ga jij met plezier naar je werk?

Veldwerk ligt me nauw aan het hart, vogels observeren in akkergebieden leert hoe zij in het landschap leven en wat zij nodig hebben. Kantoorwerk geeft me ook voldoening.

Hoe besteed jij je vrije tijd het liefst?
Rondstruinen op dijken, of vogels observeren, ergens op de Zuid-Hollandse eilanden…

Wat wil je de lezers van de nieuwsbrief meegeven?
Wandel eens over een dijk. Een fraai uitzicht, en wie weet kom je wel een oliekever tegen!